Gjërat për të bërë në Tepelenë, Shqipëri: Një udhëzues nga vendasit

Tepelena është një qytet i vogël në jug të Shqipërisë, aty ku bashkohen lumenjtë Vjosa dhe Drino. Ndër gjërat më të bukura për të bërë këtu janë të pini ujë nga burimet e ftohta të Ujit të Ftohtë, të shëtisni përgjatë mureve të kalasë së Ali Pashës, të notoni ose të bëni rafting në Parkun Kombëtar të Lumit të Egër Vjosa, të eksploroni kanionet e Nivicës dhe të bëni një udhëtim ditor në Gjirokastër, rreth 35 minuta larg.
Shumica e udhëtarëve kalojnë drejt e nëpër Tepelenë gjatë rrugës nga Tirana për në Gjirokastër ose Sarandë. Por kjo do të ishte një mundësi e humbur. Brenda gjysmë ore nga qyteti mund të vizitoni një kala ku Lord Bajroni takoi Ali Pashën, burime që mbeten të akullta edhe në gusht, parkun e parë kombëtar në Europë të krijuar rreth një lumi të egër dhe kanione që vizitohen nga shumë më pak turistë se bregdeti. Ne jetojmë dhe punojmë këtu, pranë burimeve, ndaj ky është udhëzuesi që u japim edhe mysafirëve tanë.

Ku ndodhet Tepelena?

Tepelena ndodhet në qarkun e Gjirokastrës, në jug të Shqipërisë. Qyteti shtrihet mbi një pllajë, mbi pikën ku Drinoja bashkohet me Vjosën. Rruga kryesore veri-jug, SH4 (Fier - Tepelenë - Gjirokastër - kufiri grek në Kakavijë), kalon përmes qytetit, duke e bërë Tepelenën një ndalesë të natyrshme në çdo udhëtim me makinë drejt jugut.

Distancat dhe koha e udhëtimit

Destinacioni	Distanca	Koha e udhëtimit
Qendra e Tepelenës	8 km	10 min
Pazari i Vjetër, Gjirokastër	25 km	25-30 min
Përmet / Bënja	50 km / 60 km	1 h / 1 h 15 min
Syri i Kaltër	65 km	1 h 10 min
Sarandë	80 km	1 h 30 min
Vlorë	85 km	1 h 30 min
Aeroporti i Janinës (Greqi)	104 km	1 h 45 min
Tiranë	210 km	3 h

12 aktivitetet kryesore në Tepelenë

1. Pini ujë nga burimet e ftohta të Ujit të Ftohtë

Emri do të thotë pikërisht "ujë i ftohtë" dhe kjo është ajo që do të gjeni: burime të kristalta malore që dalin në shpatin e majtë të luginës së Drinos dhe që ruajnë temperaturën e tyre të ulët gjatë gjithë vitit. Zona shtrihet në rreth 1.5 hektarë me dushqe dhe murriza dhe u shpall Monument Natyror në vitin 2020. Sipas traditës vendase, burimet janë përdorur prej më shumë se 250 vitesh dhe lidhen me Ali Pashën.
Është ndalesa klasike për drekë gjatë rrugës Tiranë - Gjirokastër: mbushni shishen me ujë, uluni në hije dhe shijoni një vakt pranë burimeve. Në korrik dhe gusht, kur lugina është shumë e nxehtë, ky është një nga vendet më të freskëta për kilometra të tëra. Hoteli dhe restoranti ynë ndodhen pikërisht këtu, ndaj një ndalesë e shkurtër mund të kthehet lehtësisht në një drekë të qetë ose në një qëndrim gjatë natës.

Këshillë: në Shqipëri ka dy vende që quhen Uji i Ftohtë. Ky ndodhet në Tepelenë, përgjatë SH4. Tjetri është një zonë bregdetare në Vlorë, rreth 1 orë e 30 minuta larg.

2. Shëtisni përgjatë mureve të Kalasë së Tepelenës

Në skajin e pllajës, rreth 300 metra mbi lumë, ngrihen muret e Kalasë së Tepelenës. Fillimisht këtu ka ekzistuar një fortifikim bizantin; më pas osmanët ndërtuan mbi të dhe në fillim të shekullit XIX, Ali Pashë Tepelena, sundimtari me origjinë shqiptare që kontrollonte një pjesë të madhe të Epirit, e rindërtoi atë si një fortesë prej rreth 4 hektarësh. Një mbishkrim mbi Portën e Vezirit e daton zgjerimin në vitin 1819. Kalaja ishte ende e papërfunduar kur ai vdiq në vitin 1822.

Sot mund të ecni përgjatë mureve që në disa pjesë arrijnë rreth 10 metra lartësi, të shihni tre kulla poligonale, dy porta dhe bazamentin e një minareje, ndërsa poshtë mund të shikoni bashkimin e dy lumenjve. Brenda mureve jetojnë ende banorë, ndaj trajtojeni kalanë edhe si një lagje të gjallë, jo vetëm si monument historik. Hyrja është falas.

3. Ndiqni gjurmët e Lord Bajronit dhe Ali Pashës

Në vitin 1809, i riu Lord Bajron udhëtoi drejt Tepelenës për të takuar Ali Pashën dhe më vonë e përshkroi këtë vizitë në veprën "Childe Harold's Pilgrimage", duke e bërë qytetin të njohur në mbarë Europën. Sheshi në qendër të qytetit mban emrin e tij, ndërsa pranë hyrjes së kalasë ndodhet një monument kushtuar Ali Pashës. Shtoni edhe Muzeun Historik të Tepelenës, i cili tregon historinë e rajonit nga koha e Ali Pashës deri në periudhën komuniste, dhe do të keni një shëtitje të këndshme rreth dyorëshe.

4. Eksploroni Parkun Kombëtar të Lumit të Egër Vjosa

Vjosa është një nga lumenjtë e mëdhenj të fundit të lirë në Europë: rreth 272 km e gjatë, ajo buron në malet e Pindit në Greqi, ku quhet Aoos, dhe përshkon rreth 192 km nëpër Shqipëri përpara se të derdhet në Adriatik, pa asnjë digë përgjatë rrjedhës së saj. Në mars 2023, Shqipëria e shpalli atë Parkun e parë Kombëtar të Lumit të Egër në Europë, duke mbrojtur 12,727 hektarë të lumit dhe degëve të tij, përfshirë Drinon, Bënçën, Shushicën dhe Kardhiqin. Në këtë ekosistem jetojnë më shumë se 1,100 lloje kafshësh.
Tepelena ndodhet në zemër të këtij parku. Mënyrat më të lehta për ta eksploruar janë një shëtitje përgjatë brigjeve me zhavorr poshtë qytetit, pranë bashkimit të lumenjve, një not në një pjesë të qetë të lumit gjatë verës ose vëzhgimi i shpendëve përgjatë kanaleve të shumta të lumit në pranverë dhe vjeshtë. Për më shumë informacion mbi lumin, lexoni udhëzuesin tonë për lumin Vjosa.

5. Bëni rafting ose kajak në Vjosë dhe Bënçë

Rafting është një nga aktivitetet më të preferuara në zonë. Ekskursionet zhvillohen zakonisht në Vjosë, mes Përmetit dhe Tepelenës, përmes grykës së Këlcyrës, ose në lumin më të vogël të Bënçës. Operatorët vendas sigurojnë varkat, helmetat dhe guidat; për itineraret standarde nuk nevojitet eksperiencë e mëparshme. Nivelet e ujit janë më të larta në pranverë, kur rafting-u është më aventurier, ndërsa në verë rrjedha është më e qetë dhe aktiviteti është i përshtatshëm edhe për familjet. Në recepsionin tonë mund t'ju ndihmojmë të rezervoni një aktivitet rafting.

6. Notoni në Bënçë dhe shihni ujësjellësin e Ali Pashës

Pak jashtë qytetit, aty ku Bënça bashkohet me Vjosën, lumi del nga një luginë e ngushtë me pellgje të shumta me ujë të pastër e të gjelbër. Është një nga vendet më të bukura për të notuar në natyrë në këtë zonë dhe shumë më i qetë se bregdeti. Gjatë rrugës do të kaloni pranë ujësjellësit të Bënçës, një kanal guri që i atribuohet Ali Pashës dhe që dikur sillte ujë drejt kalasë.

7. Eksploroni kanionet e Nivicës dhe ujëvarën e Peshturës

Në jugperëndim të Tepelenës ngrihen malësitë e Kurveleshit, një zonë me fshatra prej guri dhe gryka të thella gëlqerore. Kanionet e Nivicës janë ndër më mbresëlënësit në Shqipëri, ndërsa ujëvara e Peshturës (Progonatit) derdhet në një pellg ku mund të notoni. Rrugët janë të ngushta dhe në disa pjesë të paasfaltuara, ndaj një guidë lokale ose një makinë 4×4 është një ndihmë e madhe. Planifikoni një ditë të plotë për këtë aventurë.

8. Vizitoni Kalanë e Leklit

Mbi luginën e Drinos, vetëm pak minuta nga burimet, ndodhen rrënojat e Kalasë së Leklit, një nga vendet e përfshira në zonën e Parkut Kombëtar të Vjosës. Është një vizitë e shkurtër dhe e qetë, me pamje të gjera mbi luginë, veçanërisht e bukur në orët e pasdites.

9. Relaksohuni në banjat termale të Bënjës pranë Përmetit

Rreth një orë në lindje, pranë Përmetit, ndodhen banjat termale të Bënjës, pishina natyrore me ujë të ngrohtë, me temperaturë rreth 26-32 °C, pranë kanionit të Lengaricës dhe një ure guri të periudhës osmane. Mund ta kombinoni vizitën me një drekë në Përmet, i njohur për verën vendase, rakinë dhe glikotë e konservat tradicionale.

10. Bëni një udhëtim ditor në Gjirokastër

Gjirokastra, qyteti i gurtë i përfshirë në listën e UNESCO-s, ndodhet rreth 25-30 minuta nga burimet. Kaloni paraditen në kala dhe në Pazarin e Vjetër, më pas kthehuni në luginën e qetë për darkë. Shumë nga mysafirët tanë preferojnë të qëndrojnë këtu në vend që të akomodohen në qytetin e vjetër të Gjirokastrës: është më freskët, parkimi është më i lehtë dhe jeni më pranë lumenjve.

11. Kujtoni kampin e internimit të Tepelenës

Tepelena ka edhe një histori të dhimbshme. Në vitet e para të regjimit komunist, këtu funksionoi një kamp internimi ku u mbajtën familje të tëra, shumë prej tyre fëmijë dhe të moshuar, në kushte jashtëzakonisht të vështira. Një memorial përkujton sot vendin e kampit. Është një ndalesë e dhimbshme, por e rëndësishme për këdo që dëshiron të kuptojë historinë moderne të Shqipërisë.

12. Shijoni kuzhinën e Labërisë

Tepelena është pjesë e Labërisë, një trevë ku kuzhina tradicionale mbështetet te mishi i qengjit dhe kecit, djathi i bardhë, barishtet e egra, mjalti dhe kosi i trashë. Kërkoni gatime si qengj i pjekur ngadalë, byrek, petanik dhe produkte të tjera sipas stinës. Në restorantin tonë pranë burimeve gatuajmë pjata tradicionale të jugut të Shqipërisë me produkte vendase, ndërsa bari pranë ujit është vendi ku shumica e udhëtarëve që ndalojnë gjatë rrugës përfundojnë për një kafe.

Itinerare të sugjeruara

Një ditë në Tepelenë

Mëngjesi: Kalaja e Tepelenës, Sheshi i Lord Bajronit dhe Muzeu Historik
Mesdita: Drekë te burimet e Ujit të Ftohtë
Pasditja: Shëtitje përgjatë brigjeve të Vjosës pranë bashkimit të lumenjve
Mbrëmja: Darkë pranë burimeve dhe një mbrëmje e qetë

Dy ose tre ditë

Dita 1: Programi njëditor i mësipërm.
Dita 2: Rafting në Vjosë në mëngjes, banjat termale të Bënjës dhe Përmeti pasdite.
Dita 3: Gjirokastër në mëngjes, Kalaja e Leklit gjatë kthimit, ose një ditë e plotë në kanionet e Nivicës.

Koha më e mirë për të vizituar Tepelenën

Maji-qershori dhe shtatori-tetori janë periudhat ideale: ditët janë të ngrohta, netët të freskëta, niveli i lumenjve është i mirë dhe temperaturat janë të përshtatshme për ecje dhe eksplorim. Korriku dhe gushti janë të nxehtë, shpesh me temperatura mbi 35 °C në luginë, dhe pikërisht atëherë burimet e ftohta dhe noti në lumë janë më të mirëseardhura. Dimri është i qetë dhe i gjelbër, ideal për të shijuar ushqimin, historinë dhe atmosferën lokale, më shumë sesa aktivitetet ujore.

Pyetjet më të shpeshta

Po, veçanërisht nëse ju pëlqejnë natyra dhe historia. Tepelena ndodhet aty ku bashkohen Vjosa dhe Drino, brenda Parkut Kombëtar të Lumit të Egër Vjosa, dhe ofron Kalanë e Ali Pashës, burimet e ftohta të Ujit të Ftohtë, si dhe akses të lehtë në kanione, rafting dhe Gjirokastër.

Rreth 31 km me makinë përgjatë SH4, afërsisht 35 minuta. Nga burimet e Ujit të Ftohtë, 8 km në jug të Tepelenës, Gjirokastra është rreth 25 minuta larg.

Uji i Ftohtë është një grup burimesh natyrore rreth 8 km në jug të Tepelenës, përgjatë rrugës për në Gjirokastër. Uji ruan temperaturë të ulët gjatë gjithë vitit. Zona u shpall Monument Natyror në vitin 2020 dhe është një ndalesë e preferuar për piknik, drekë dhe relaksim.

Një ditë e plotë mjafton për të vizituar burimet, kalanë dhe për të shijuar një not në lumë. Dy ose tre ditë ju lejojnë të shtoni rafting, kanionet e Nivicës ose banjat termale të Bënjës, si dhe një udhëtim ditor në Gjirokastër.

Nga maji deri në qershor dhe nga shtatori deri në tetor. Moti është i ngrohtë, por jo ekstrem, lumenjtë janë të përshtatshëm për rafting dhe not, ndërsa temperaturat janë ideale për ecje dhe eksplorim. Korriku dhe gushti janë të nxehtë, por pikërisht atëherë burimet e ftohta janë më të mirëseardhura.